Sivrisinek ve AIDSBir süredir aklımı kurcalayan bir konu bu; AIDS (Acquired Immune Deficiency Syndrome – Edinilmiş Bağışıklık Yetersizliği Sendromu) sivrisinekler yolu ile bulaşabilir mi? Bu soruyu cevaplamadan önce biraz sivrisineklerin beslenme şekillerine bakalım.

Sivrisinekler hayatlarına devam edebilmek için şekere (karbonhidratlar) ve proteine ihtiyaç duyarlar ve bunları bitki ve meyvelerin özsuları aracılığı ile elde ederler; ancak dişi sivrisinekler yumurta üretebilmek için kana ihtiyaç duyarlar ve bunu da sıcak kanlı hayvanlardan elde ederler. Kurbanlarının derisine en yakın damarı bulduktan sonra çenelerinde bulunan altı bıçak yardımı ile deriyi ve damarı keserler; bu sırada hem kanın pıhtılaşmasını engelleyen hem de kayganlaştırıcı özelliğe sahip tükürüklerini kesmiş oldukları yere akıtırlar ve iğnelerini sokup kanı neredeyse saniyede 5 metrelik bir hızla emerler.

Teorik olarak sivrisinekler AIDS’i 3 farklı yol ile insandan insana yayabilirler:

1) Sivrisinek AIDS’li bir insanı ısırır ve emdiği kan ile beraber bir miktar HIV‘iyi de alır. Bu durumda hastalığın sivrisinek aracılığı ile bulaşabilmesi için HIV’nin taşıyıcımızın içinde hayatta kalması, tercihen çoğalması ve de kan sisteminden tükürük bezlerine geçmesi gerekir. Daha sonra sivrisinek ikinci bir yemek kaynağı bulduğunda, virüs bu tükürük bezlerinden salgılanan tükürük sayesinde ikinci ısırılan insana bulaşabilir.

2) Sivrisinek AIDS’li bir insanı ısırır ve kan emerken kan emmesi yarıda kalır ve taşıyıcı durumuna geçer. Taşıyıcı, virüsü ısırdığı ikinci insana daha önce ki kan emme girişiminden ağzının kenarlarında kalan kan hücreleri sayesinde geçirebilir.

3) Sivrisinek AIDS’li bir insanı ısırır ve kan emerken kan emmesi yarıda kalır ve taşıyıcı durumuna geçer. Taşıyıcı, ısırdığı ikinci insandan kan emerken ezilerek öldürülür ve daha önce emmiş olduğu karnındaki kan ikinci insanda açmış olduğu delikten dolaşım sistemine karışarak hastalığı bulaştırabilir.

Ama bu 3 yoldan hiçbiri pratikte işlemez çünkü; hastalığın sivrisinek aracılığı ile bulaşabilmesi için hastalığa neden olan virüs ve parazitin, yaşayabileceği bir organizmaya aktarılana kadar hayatta kalması gereklidir; eğer virüs veya parazit aktarılmadan sindirilirse, aktarılma döngüsü kırıldığı için söz konusu antijenler bir sonraki organizmaya geçemezler. AIDS’li kan sivrisineğin bünyesinde 1-2 gün içerisinde tamamen sindirildiğinden çoğalma ve bulaşma gerçekleşemez. Öte yandan HIV insan kanında düşük yoğunluklarda bulunmaktadır; hastalıklı kişilerin kan dolaşımında, 10 ünite HIV’den fazlasına ender olarak rastlanır ki bu değer bile yine sivrisinekler tarafından bulaştırılan diğer hasatlıklarınkinden çok azdır. Kan dolaşımında 1000 ünite HIV taşıyan bir insandan beslenen bir sivrisineğin, başka bir insana sadece bir virüsü bulaştırma olasılığı on milyonda birdir. Öte yandan sivrisinekler çok ender olarak insandan insana dolaşırlar; bir kez beslendikten sonra çiftleşmek ve yumurtlamak için yola koyulurlar.

Bu bilgilerin ışığında sivrisinekten bir insana AIDS bulaşma olasılığı yoktur denebilir.

Kaynaklar:

NTVMSNBC: AIDS Hakkında Doğru Sanılan Yanlışlar

Sivrisinek ve AIDS

Vikipedi: AIDS

Vikipedi: HIV

Vikipedi: Sivrisinek

Wikipedia: AIDS

Wikipedia: HIV

Wikipedia: Mosquito

Why Mosquitoes Cannot Transmit AIDS