Uzun zamandır aklımda trafik ile ilgili bir yazı hatta yazı dizisi yazmak vardı, ancak yazma fırsatı bulamamıştım. Bundan yaklaşık 2 hafta önce televizyonda ya da internette bir proje ile karşılaştım. Bu projeyi çok kısa olarak sizinle paylaşmak istiyorum.

Projenin ismi “Trafikte Sorumluluk Hareketi”; isminden de anlaşılacağı üzere tarlada traktör kullanır gibi araba kullanan halkımızı sorumlu davranmaya davet eden bir proje. Proje Mayıs 2010′da başlamış ve arkasında birçok devlet kurumunun yanısıra üniversite ve özel şirketler de var. Projeyi incelemenizi tavsiye edip sizi Ezel Akay’ın yönetmenliğini yaptığı tanıtım filmi ile başbaşa bırakiyim.

Metrobüs, özellikle karşıya geçmek isteyenlerin hayatını çok kolaylaştırdı, köprüye kadar hiç trafiğe girmeden gitmek ve karşıya geçince yine hiç trafiğe girmeden gideceğimiz yere varmak herhalde bir çok nesilin rüyalarını süslemiştir. Sonuçta Kadıköy – Avcılar 1 saate inmiş durumda ama biz her şey gibi bunun da ne değerini biliyoruz ne de insan gibi kullanıyoruz. İlk metrobüse bindiğimde kız arkadaşım ile buluşmak için Söğütlüçeşme (Kadıköy)’den metrobüse binmiş İncirli (Bakırköy)’de inmiştim. Metrobüsün sağladığı hızlı ve rahat ulaşım beni adeta büyülemişti. Eve dönüş için de aynı rotayı izlemeye karar verdiğimde bu büyü bir anda paramparça oldu. Zincirlikuyu durağına geldiğimizde, kelimenin tam anlamı ile iğne atsan yere düşmeyecek vaziyetteydi hatta metrekare başına  5 kişi düşüyordu yani insan başına 20 santimetrekare. Bu ilk deneyimim hem olumlu hem olumsuz olmasına rağmen bundan sonra karşıya geçmem gerektikçe sık sık kullanır oldum metrobüsü; ama hala aklımın almadığı ve kelimenin tam anlamı ile bir hayvanlık var, o da yer kapma veya metrobüse binme savaşı.

Bir gün sadece metrobüs sıklığını ve kalabalığın nasıl davrandığını gözlemlemek için bir aktarma yapılan durakta yaklaşık 20 dakika bekledim, ortaya çıkan tablo son derece ilginçti. İlk gelen metrobüse duraktaki 5-10 kişi hariç herkes akın ediyor, oturarak veya ayakta yer kapmak için çabalıyor, ve sonuç olarak balık istifi oluyordu.  Öte yandan tıka basa dolan metrobüs duraktan ayrılıp gittikten yaklaşık 5 dakika sonra yeni bir metrobüs geldi, ve aktarma yapmak için gelen yeni insanların sayısı ile beraber benzer ama biraz daha insani bir tablo açığa çıktı. İkinci metrobüsün de durağı terk ertmesinden 5 dakika sonra yeni bir metröbüs geldi duraktaki herkes rahat rahat bindi, ben binmeden önce biraz daha bekledim ve gelen 4′üncü metrobüse gayet rahat bir şekilde bindim hatta oturdum, ancak sonraki duraklarda benim gözlem yaptığım duraktaki tablo tekrarlandı.

Uzun lafın kısası metrobüs gündüz ve akşam saatlerinde en fazla 5 dakikada bir geliyor ve bir metrobüse binmek için bu itme yer kapma kavgası son derece gereksiz, 5 dakika bekleyen herkes insani bir şekilde metrobüse binebilir…

Peki nerden geliyor bu sağdan veya soldan akan trafik? Bunun kökeni çok ama çok eskilere, daha arabalar icat edilmeden öncesine dayanıyor; eskiden insanlar yolun sol tarafından (İngiltere’deki gibi) yürümeyi tercih ederlermiş, çünkü o zamanlar insanlar genelde kınlarını sol taraflarına asar ve kılıçlarını sağ elleri ile kullanırlarmış. Böylece hem yürürken kınlarının karşıdan gelen insanlara çarpma riskini azaltmış, hem de olası bir düello durumunda silahlarını rakiplerine daha yakın tutabilirlermiş. Dahası sağlak olan insanlar ata sol taraftan binmeyi tercih ederlermiş, böylesi daha kolay olduğu gibi, eğer kılıç taşıyorsa sağdan binmek neredeyse imkansızmış. Ata soldan binip indikleri için de, yolun ortasına inmek veya binmemek için atları yolun sol tarafından sürmeyi tercih etmişler. Ancak 1700′lerin sonunda doğru özellikle Amerika ve Fransa’daki yük arabaları birden çok at tarafından çekiliyordu ve sürücü sol arkadaki atın üzerine oturuyordu, böylece sağ elini diğer atları rahatlıkla kırbaçlamak için kullanabiliyordu; ancak karşıdan gelen diğer yük arabaları ile çarpışmamak ve yeterli mesafe olup olmadığını kolaylıkla anlayabilmek için yolun sağ tarafını (bizde olduğu gibi) kullanıyordu. Bu iki sistem savaşlar ve ihtilallerle dünya çapına yayıldı. Temelde sağdan akan trafikte direksiyornun solda, soldan akan trafikte direksiyonun sağda olmasının iki büyük nedeni var. Bunlar; yolun ortasına doğru olan sürücü konumu dahi iyi bir görüş açısı ve daha güvenli bir sürüş sunarken, binen ve inen yolcular da yolun ortası yerine kaldırımdan binip inebiliyorlardı.

Gelelim benim soruma, vites nasıl? Vites tamamen bizimki ile aynı, simetrik değil. Bir başka deyişle; birinci vitese geçmek için kendinize çekip ileri itmiyorsunuz; sola itip, ileri itiyorsunuz. Vitesler aynı da pedallar nasıl diye soracak olursanız, onlar da aynı; sol pedal, debriyaj; orta pedal, fren; sağ pedal, gaz. Ancak sinyal kollarının yeri değişebiliyormuş, kimi araçlarda direksiyonun solunda, kimilerinde ise sağında yer alabiliyormuş.

Eğer ileride fırsatım olursa sağdan direksiyonlu bir araç kullanmayı denemek isterim, ilginç bir tecrübe olacağına inanıyorum. Konu hakkında daha detaylı bilgi için aşağıdaki bağlantıları takip edebilirsiniz.

Kaynaklar:

• Why do some Countries Drive on the Right and Others on the left?
• Wikipedia: Right- and Left-Hand Traffic
• Yahoo Answers: Question about Manual Gear Shift Layout on the Right-Hand Drive Car
• Vikipedi: Sağdan ve Soldan Akan Trafik